{"product_id":"avian-influenza-information-sheet-te-reo-maori-he8185","title":"Avian influenza - Rewharewha manu - information sheet - te reo Māori - HE8185","description":"\u003ch3\u003ePepa pārongo\u003c\/h3\u003e\n\u003ch2\u003eRewharewha manu\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eKo te rewharewha manu, ka kīia pea he ‘bird flu’, he mate ka pā ki te manu, ka rere pea ki ngā ngoteū katoa. \u003c\/strong\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eHe maha ngā terenga o te rewharewha manu—kāore e tino rere mai i te kararehe ki te tangata, mai i tētahi tangata rānei ki tētahi anō. Ka rere te rewharewha manu ki te tangata kaha nei te pā ārai kore nei ki te manu, ki tētahi atu kararehe rānei e pokea ana.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKāore anō kia pā te rewharewha manu ki te tangata i Aotearoa. O ngā whenua e rere ana te rewharewha manu ki reira, ko te hunga ka pokea he tāngata kaha nei te pā ki te manu, ki tētahi atu kararehe rānei e pokea ana e te mate. I tēnei wā, he iti noa te tūpono ka pokea te tangata i Aotearoa.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eKa pēhea te rere o te rewharewha manu ki te tangata?\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eKa rere te rewharewha manu mai i te manu, mai i te kararehe kua pokea ki te tangata i pātata rawa ki ērā kāore nei he ārai mate (pēnei i te kākahu whakahaumaru arā, i te karapu, i te maruhā, i te mōhiti ka tata ana ki ēnei kararehe). Ka rere te huaketo i te hūare, i te hūpē, i te tūtae a te manu māuiui. Ka rere mai i ērā atu kararehe i ngā wai o te tinana (tae atu anō ki te waiū).\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKa pokea te tangata i tana pā atu ki tētahi mea kua pokea ki te huaketo, kātahi ka hui te ringa ki te kanohi, ki te ihu, ki te waha, ka rere rānei te huaketo i te hau (hei kōpata, hei korakora ririki, hei puehu) ka kainga e ia. Me uaua ka rere te rewharewha manu mai i te tangata māuiui ki tētahi atu tangata. I ōna wā iti nei he pēnei te rere o te māuiui, kua roa rawa te noho tahi ki te tūroro e pokea ana.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eHe aha ngā tohumate o te rewharewha manu?\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eArā atu anō ngā tohumate o te rewharewha manu, me te kaha ka rangona. Kāore e hua mai he tohumate ki ētahi, ka paku rānei te māuiui (pērā i te rewharewha o te tau). Heoi, ka kino pea te māuiui, ka mate rānei pea i te rewharewha manu. Ko ngā tohumate o te rewharewha manu ko:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003ete kirikā (neke atu i te 38°C), te rongo rānei i te wera me te korohāwini\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete ngau o te uaua\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete ānini māhunga\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete maremare, te hēmanawa rānei\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete mate tikotiko\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete ngau o te puku\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete ngau o te poho\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete rere o te toto i te ihu, i te pūniho\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete mate kirikamo (ka whero te kamo, te pae kamo, ā, ka kōpuku hoki). \u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch3\u003eTe hunga ngāwari kia pāngia\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eKo te hunga ngāwari te pāngia, ko te hunga ka roa te noho ārai kore atu ki te manu māuiui, hemo rānei, ki te kararehe kua pāngia e te rewharewha manu, ki te wāhi e noho ai aua manu, aua kararehe, ki te wai ka hua i ngā tinana.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eMe pēhea au mēnā he tohumate rewharewha manu ōku?\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eMēnā kua pā atu koe, tētahi rānei o tō kāinga ki te manu, ki te kararehe māuiui, he tohumate rewharewha manu ōna, rapua he āwhina hauora. Whakapā atu ki tō GP, ki tō kaiwhakarato hauora rānei rapu āwhina ai. Waea atu ki a Healthline \u003cspan\u003e\u003ca href=\"tel:0800611116\" title=\"call 0800 611 116\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 611 116\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e 24\/7 e riro mai ai he āwhina, he mōhiotanga kore utu. Ina tūpono ohotata, waea atu ki \u003cstrong\u003e111. \u003c\/strong\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKa ūkuia pea e te kaiwhakarato hauora tō korokoro, tō ihu me tō kamo ka whakamātauhia ai mō te mate mēnā kua pā koe ki te kararehe, ki te tangata e pokea ana, ā, he tohumate rewharewha manu ōu.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eKa ahatia ka pāngia au e te rewharewha manu?\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eIna pāngia koe e te rewharewha manu, ka whakapā atu tō ratonga hauora ā-rohe ki a koe, ki tō whānau me te hoatu āwhina, tautoko. Ka tukuna atu pea he rongoā patu huaketo hei kaupare i ngā huaketo kei tō tinana, kia iti iho ai tō māuiui. Ko ētahi tāngata ka pāngia e te rewharewha manu ka māuiui rawa, ka haria pea ki te hōhipera.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eMēnā e pokea ana koe e te rewharewha manu, ā, kāore koe i te hōhipera, me noho taratahi koe (arā, me noho ki te kāinga, noho wehewehe) i te wā ka rere pea te mate ki ētahi atu. Me pēnei ā, pau noa te 7 rā i muri i te hua mai o ngā tohumate, ā, ki te māuiui tonu koe i muri, me pēnei kia pau rā anō ō tohumate, kua piki te ora. Ka kōrero kōrua ko tō ratonga hauora ā-rohe mō tēnei tūāhua, ā, ka kōrero tahi kōrua ia rā.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eKa ahatia ki te kīia mai he tangata pā mate au, he pāpātanga rānei?\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eHe \u003cstrong\u003etangata pā mate\u003c\/strong\u003e te tangata kua pā atu ki te kararehe, ki te tūtae kararehe, ki te wai tinana kararehe, ki tētahi wāhi kua pokea, e whakapaetia ana kua pokea e te rewharewha manu.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eHe \u003cstrong\u003epāpātanga\u003c\/strong\u003e te tangata i pā ā-kanohi, ā-tinana rānei ki tētahi atu tangata kua pāngia e te rewharewha manu, ki ōna wai tinana, ki ōna tīpakonga i te wā e pokea ana taua tangata.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eE rua ko te tangata pā mate me te pāpātanga he tāngata nui ake te tūpono pāngia e te rewharewha manu. Mā tō kaiwhakarato hauora ā-rohe e whakamōhio atu nō tētahi rōpū pēnei koe, māna e mātai te nui o tō tūpono māuiui, e hoatu kupu āwhina, kupu tautoko.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eTērā pea ka:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003e\n\u003cstrong\u003epau i a koe he rongoā patu huaketo:\u003c\/strong\u003e Kei te āhua o te terenga huaketo te tikanga, kei te āhua o tō tūpono māuiui. Mēnā kāore anō tēnā terenga huaketo kia pā ki te tangata, me he iti tō tūpono māuiui, e kore pea e tukua atu te rongoā patu huaketo.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003e\n\u003cstrong\u003eme karo i te wāhi, i te tangata tūraru nui:\u003c\/strong\u003e Mō ētahi terenga huaketo, horopaki tūraru nui, ka tohua koe kia tawhiti atu i:\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003ete pāmu, te whakaaturanga kararehe, he wāhi pēnei rānei\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003engā horopaki tiaki tūroro\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003engā huihuinga nui\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete tangata ka tino māuiui ki te pāngia ia e te huaketo, pērā i te hunga e tāmia ana te pūnaha ārai mate, te tangata hapū, te tamaiti nohinohi me te hunga kaumātua.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eMēnā he tangata pā mate koe, he pāpātanga rānei, ā, ka puta mai he tohumate:\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eme tere te whakawehewehe i a koe (me noho ki te kāinga, me noho tawhiti) \u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eme tere whakapā atu koe ki tō kaiwhakarato hauora ā-rohe mō ētahi kupu ārahi. Kei konei ngā huarahi whakapā: \u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/keeping-healthy\/pacific-public-health\/national-public-health-service\"\u003eNational Public Health Service\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch3\u003eMe pēhea te kaupare i te rewharewha manu?\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eMe kaua e tata ki ngā manu, ki te kararehe māuiui, mate rānei. Mēnā e tika ana kia pā atu koe ki te manu mohoao e māuiui ana, whāia ngā tohutohu o konei: \u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/conditions-treatments\/infectious-diseases\/avian-influenza\"\u003eAvian influenza\u003c\/a\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eIna puta koe ki te pōkai whenua, ki te noho puni, ki te wero kararehe, ki te whakahīkoi kurī i te taiwhanga noho manu, ki hea ake rānei e tūponotia pea he manu mohoao, he ngoteū o te moana, me pēnei koe.\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eKi te tūponotia he pōkai manu e 3, neke atu rānei ōna manu māuiui, manu mate, me wawe te waea atu ki te Exotic Pest and Disease Hotline o Biosecurity New Zealand, \u003ca href=\"Tel:0800809966\" target=\"_blank\" title=\"Biosecurity New Zealand 0800 80 99 66\" rel=\"noopener\"\u003e0800 80 99 66\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eKi te tūponotia he manu mohoao \u003ca href=\"https:\/\/www.mpi.govt.nz\/biosecurity\/pest-and-disease-threats-to-new-zealand\/animal-disease-threats-to-new-zealand\/high-pathogenicity-avian-influenza\/bird-flu-and-protecting-your-birds#signs-of-bird-flulink\" target=\"_blank\" title=\"Bird flu and protecting your birds\" rel=\"noopener\"\u003emāuiui\u003c\/a\u003e, mate rānei, kaua e pā atu ki te tinana, ki ōna wai tinana rānei. Kaua e tukua ngā tamariki, ngā kurī, ngā kararehe rānei kia tata atu, kia pā atu rānei.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eHoroia ō ringaringa ki te hopi me te wai rere, ki te wai patu ero rānei, kia kaha – mātua rā, hei mua, hei muri hoki i te pā atu ki te kararehe me ō rātou taiwhanga noho.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003eMēnā kei te haere koe ki tāwāhi:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eTirohia te pae tukutuku Safe Travel mō ngā tohutohu hauora o te wā e pā ana ki ngā whenua e tae atu ai koe: \u003ca href=\"https:\/\/www.safetravel.govt.nz\/\"\u003eSafeTravel\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eMe wero tō tinana ki ngā wero ārai mate e tika ana mō ngā whenua e tae atu ai koe. Whakapā atu ki tō tākuta, ki tō kaiwhakarato hauora hei kōrerorero, hei kimi tohutohu.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eMēnā kei te haere koe ki te wāhi kua pāngia e te rewharewha manu, me kaua e:\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003etae atu ki ngā pāmu me ngā mākete kararehe ora, ki te wāhi patu mīti, ki te wāhi e pokea ana e te tūtae kararehe, e te wai tinana kararehe.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003epā atu ki te manu mohoao, ki te manu mōkai rānei.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch4\u003eHe tikanga kai\u003c\/h4\u003e\n\u003cp\u003eE kore te huaketo manu e pai ki te wera, nā, e pai ana te kai i te kai maoa, i te miraka kua tāwerahia. E kore koe e pāngia ki te rewharewha manu e te kai heihei, e te hua manu kua maoa kia tika, e te miraka kua tāwerahia hei inu. Mō ētahi atu kōrero mō te rewharewha manu me ngā tikanga kai, tirohia te hononga ki MPI kei te hiku o tēnei pepa pārongo.\u003c\/p\u003e\n\u003ch4\u003eTe Wero Ārai Mate\u003c\/h4\u003e\n\u003cp\u003eKāore ngā wero ārai rewharewha manu e kaha whakamahia puta noa i te ao. Heoi, e tika ana te wero ārai i te rewharewha o te tau mō te hunga e mahi ana ki ngā kararehe, mā reira e nui ai te tūpono pāngia e te huaketo. Ahakoa kāore te wero ārai i te rewharewha ā-tau e kaupare i te rewharewha manu, he kaupare pai i te rewharewha ā-tau, ka iti te tūpono ka pāngia te tangata e ngā rewharewha e rua i te wā kotahi. Tērā anō hoki te tūpono ka whenumi ngā huaketo ki te pāngia tahitia te tangata e ngā rewharewha e rua, ka whenumi ngā puna ira (e kīia ana he reassortment) kia puta mai ai he huaketo hou, kino rawa te mate.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eMēnā e mahi ana koe ki te heihei, ki te kararehe pāmu, ki te whare kararehe, ki te whare mātai kararehe rānei, me tono koe i tō GP, tākuta, kaiwhakarato hauora, whare tuku rongoā rānei kia werohia koe ki te wero ārai rewharewha ia tau, ka puta ērā hei te ‘kaupeka rewharewha’ o te tau. Mō ētahi atu kōrero mō te wero ārai rewharewha, toroa a \u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/immunisations\/vaccines-aotearoa\/flu-vaccine\" target=\"_blank\" title=\"Flu vaccine\" rel=\"noopener\"\u003eFlu (influenza) vaccine\u003c\/a\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eMō te kupu āwhina hauora kore utu\u003c\/h3\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eWaea atu ki Healthline \u003cspan\u003e\u003ca href=\"tel:0800611116\" title=\"call 0800 611 116\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 611 116\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e ahakoa te hāora o te rā 24\/7 mō ētahi tohutohu hauora kore utu, me ētahi mōhiotanga hei ārahi i tō ara whakamua. E wātea ana he kaimātai hauora Māori ki te waea koe i waenga i te 8am me te 8pm. E taea ana anō hoki te ratonga whakawhiti reo, a NZ Relay Service.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eMō te hunga e noho ana, e toro ana rānei ki tuawhenua, whakapā atu ki tētahi tākuta mahi pō kei Ka Ora Telecare 0800 2 KA ORA \u003cspan\u003e\u003ca href=\"tel:0800252672\" title=\"call 0800 252 672\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 252 672\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e kei \u003cspan\u003e\u003ca href=\"https:\/\/kaora.co.nz\/app\/\"\u003eKa Ora Telecare\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e rānei. Kei te wātea tēnei ratonga mai i te 5.00pm - 8.30am i ngā rā o te wiki, he 24 hāora te wātea i ngā rangi whakatā me ngā hararei tūmatanui.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eHe ratonga kore utu te NZ Relay Service, kei \u003cspan\u003e\u003ca href=\"https:\/\/nzrelay.co.nz\/index\"\u003eNew Zealand Relay Services\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e mēnā he tangata Turi koe, he taringa āhua turi ōu, he tangata turi matapō koe, he ārai whakaputa kupu rānei ōu.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eHe waea motuhake mō te hunga hauā e wātea ana i te Mane ki te Paraire, mai i te 8.00am ki te 5.00pm. Waea koreutu ki \u003cspan\u003e\u003ca href=\"tel:0800111213\" title=\"call 0800 11 12 13\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 11 12 13\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e tukua rānei he kuputuhi ki 8988 mō ētahi kupu āwhina, whakamārama, me toro rānei i a \u003cspan\u003e\u003ca rel=\"noopener\" title=\"Disability Helpline\" href=\"https:\/\/healthpoint.co.nz\/disability-helpline\/\" target=\"_blank\"\u003eDisability Helpline\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch3\u003eMō ētahi atu pārongo, toroa a\u003c\/h3\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003e\u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/conditions-treatments\/infectious-diseases\/avian-influenza\"\u003eAvian influenza\u003c\/a\u003e\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003e\n\u003ca href=\"https:\/\/www.mpi.govt.nz\/biosecurity\/pest-and-disease-threats-to-new-zealand\/animal-disease-threats-to-new-zealand\/high-pathogenicity-avian-influenza\"\u003eHPAI or high pathogenicity avian influenza | NZ Government\u003c\/a\u003e (kei roto nei he kōrero mō ngā tohumate ka pā ki te manu me ētahi tikanga kai)\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e","brand":"HealthEd","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":49185284456676,"sku":"HE8185","price":0.0,"currency_code":"NZD","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/0102\/6916\/3582\/files\/3.0HE8185CDAvianInfluenzaIS_tereoMaori.jpg?v=1781820315","url":"https:\/\/healthed.govt.nz\/products\/avian-influenza-information-sheet-te-reo-maori-he8185","provider":"HealthEd","version":"1.0","type":"link"}