{"product_id":"rheumatic-fever-information-sheet-lea-faka-tonga-tongan-he8172","title":"Rheumatic fever - information sheet - Lea faka-Tonga (Tongan) - HE8172","description":"\u003ch3\u003ePepa fakahinohino\u003c\/h3\u003e\n\u003ch2\u003eMofihui (Liumetika)\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eKo e langahui´ (rheumatic fever) ko e mahaki faingata’a ‘aupito he te ne lava ‘o fai ha maumau lahi ki ho mafu´. Ka mamahi ‘a e monga´ ko e ‘uluaki faka’ilonga ia ke ke fakaongoongo ha’ane hoko. Ko e mahaki ‘oku lahi ‘e ne ‘ohofi ‘a kinautolu ‘ihe vaha’a ‘o e ta’u 3 ki he ta’u 35. \u003c\/strong\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKo e nofo fakataha mo ha tokotaha ‘oku ne ma’u e langahui´ ‘e toe faingofua ange ai ha’o pihia ai.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eFetu’utaki ki ho’o GP, toketā, Haurora pe kautaha fale’i fakafalemahaki, pe ki he Healthline ta’etotongi 0800 611 116, ha fa’ahinga taimi pē 24\/7 kapau ‘oku ‘i ai ha taha ‘i ho famili´ ‘oku kamata mamahi hono monga ‘oku ta’u 3 ki he 35.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKumi fale’i ki he mo’ui lelei ha fa’ahinga taimi pē ‘oku hoko ai ‘a e me’ani ko e ‘uhi´ ko e siemu ‘oku ne fakatupu e langahui´ ‘rheumatic fever’ ‘e lava pē ia ke toutou foki mai.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKa neongo ko e mamahi ‘o e monga´ ko e ‘uluaki faka’ilonga´ ia, ‘e lava pē ‘ehe langahui´ kene:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003emaumau’i ‘a e mafu´.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003efakatupu ‘a e langa ‘a e tui´, tunga’i va’e´, tui’i nima´, pe ko e ngaahi hokotanga hui kehe´.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003efakatupu ‘a e ngaungaue faikehe ‘a e nima´ pē uma´.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003eKapau ‘e ma’u ‘e ha taha ‘a e langahui´, te ne lava ‘o fakatupu ‘a e maumau faka’aufuli ki he ngaahi pamu’anga toto ‘o e mafu´. ‘Oku ui ia ko e mahaki felangaaki ‘o e mafu´ ‘rheumatic heart decease’. ‘Oku fiema’u ‘a e kakai ko ē´ ‘oku nau ma’u e ‘rheumatic fever’ pe ‘rheumatic heart decease’ ke huhu malu’i ‘aki ‘a e ‘antibiotic’ ‘i he ’aho ‘e 28 kotoa pē (uike 4) ‘o ‘oua ‘e to e si’i hifo he ta’u ‘e 10, ke ta’ofi ‘aki ‘a e langahui´ ke toe hoko, pea ke ta’ofi ‘aki ha’ane toe maumau’i lahi ‘a e mafu´. Taimi e ni’ihi ko e kakai ko ē ‘oku nau ma’u ‘a e langahui´ ‘oku iku ia ki he fiema’u ke tafa honau mafu´.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eKo e hā e me’a ‘oku ne fakatupu ‘a e mofihui´ ‘rheumatic fever’\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003eKo e langahui´ ‘oku faka’āaki (fakatupu) ‘e he siemu ‘oku ui ko e ‘Group A Streptococcus’ pe ko e “strep”.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKo e siemu ko ‘eni ‘oku nofo ia ‘i ho monga´ ta’e’iai hā faka’ilonga ki he’ene nofo, ka ‘i he kakai ia e ni’ihi, ‘oku ne fakatupu ‘e ia ‘a e mamahi pē pala ‘a e monga´ (‘oku ‘iloa ko e strep throat).\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e‘Ihe taimi e ni’ihi ko e fa’ahinga kuo ma’u ‘e he strep throat ‘oku nau iku atu ‘o puke he ‘rheumatic fever’. ‘Oku mahu’inga ‘aupito ke fekumi ki he faito’o ki he mamahi ‘o e monga´ kei taimi, ke tokoni ki hono ta’ofi e mafola ‘a e siemu´ (strep bacteria).\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e‘I he ngaahi fakatotolo ia ‘e ni’ihi ‘oku pehē ai ko e ‘strep skin’ ko ha mahaki pipihi he kili´ ‘oku felave’i ia moe ‘rheumatic fever’, ka ‘oku ‘ikai ke mahino pe ko ia ‘oku ne fakatupu e mahaki. \u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eNgaahi fakatokanga moe faka’ilonga – Me’a ‘oku te ongo’i mo lava ‘o tala\u003c\/h3\u003e\n\u003ch4\u003eKumi ha faito’o ki he mamahi ‘oe monga´ kei taimi\u003c\/h4\u003e\n\u003cp\u003eKo e mamahi ‘o e monga´ ‘a e faka’ilonga pau ‘oe ‘strep throat’. ‘I he longa’i fanau´, ko e faka’ilonga ‘oe mahaki´ ‘oku kau ki ai e faingata’a ke folo ha me’a, pē faingatā’ia ke kai ha me’akai pē ko e inu ha vai.\u003c\/p\u003e\n\u003ch4\u003eTokanga ke ke ‘ilo pau ki he ngaahi faka’ilonga ko ia ‘oe langahui (rheumatic fever)\u003c\/h4\u003e\n\u003cp\u003e‘Oku ‘ikai ko e taha kotoa pē ‘oku ne ma’u e ‘strep throat’ ‘e hoko ki ai ‘a e langahui ‘rheumatic fever’\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKo kinautolu ‘oku kamata tupu ai e langahui´, ‘oku fa’a ma’u ai e ngaahi faka’ilonga ko ‘eni´, ‘ihe meimei ki he uike ‘e taha ki he uike ‘e nima hili ko ia ‘a e mamahi ‘o e monga´:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eMamahi ki he hokotanga hui´ – ko e faka’ilonga angamaheni eni ‘o e mahaki langahui´ ‘rheumatic fever’. ‘E kula, fepulopulasi pē ongo’i vevela ‘a e hokotanga hui´. ‘E kau heni ‘a e kongaloto´, ongo tui´, tui’inima´, tunga’i va’e mo e hokotanga nima´. ‘E kehe pē ‘a e hokotanga hui´ ‘e langa (mamahi) he ngaahi ‘aho kehekehe. Ko e mamahi (langa) ‘a e ngaahi hokotanga hui´tene lava ‘o fakatupu ‘a e ketuketu pē ko e faingatā’ia ‘a e luelue´ tupu meihe mamahi’ia.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eNounou ‘a e manava´ – te nau ongo’i e nounou makehe ki he ‘enau manava´ he taimi ‘oku nau fakamalohisino ai.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003e‘Asi e Veli.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eFepulopulasi ‘a e kili´ ‘i he funga tui’i nima, hokotaki’anga ‘o e nima, tui, mui’i\/tua’i va’e, pe hui\u003cbr\u003etu’a´.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eNga’unu noa’ia holo ta’emapule’i ‘a e nima, va’e, ‘elelo mo e mata. ‘E ‘asi ‘o hangē ha fakaalaala pē ‘ikai lava ke tu’uma’u pea te ne uesia mo e tohi ‘a e nima´. Toki tu’u pe ‘ene ngaungaue´ he taimi mohe.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003eLava pe ke ma’u he fanau iiki pea mo e to’utupu ‘a e:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eFelangaaki ‘a e kete´\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eHolo ‘a e sino´\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eFu’u hela’ia\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eTolonga ‘a e māmāfana pea nofoma’u he 38°C pe lahi ange ‘o lau ‘aho.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003e‘E ‘alu pe ‘a e taimi´ pea mole atu e ngaahi faka’ilonga ko ‘eni´. Ka ko e maumau ki he mafu´ ‘e ta’emalava ke toe faito’o.\u003c\/p\u003e\n\u003ch3\u003eFekumi ki he fale’i fakafaito’o\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eKapau ko koe pe koha taha ‘i ho ’api´ ‘oku ta’u 3 ki he ta’u 35 ‘oku mamahi hono monga´, fetu’utaki ki he GP, toketā, Haurora pe kautaha fale’i fakafalemahaki, pe tā ki he Healthline ta’etotongi he \u003ca href=\"Tel:0800611116\" title=\"call 0800 611 116\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 611 116\u003c\/a\u003e ha fa’ahinga taimi pe 24\/7.\u003c\/strong\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e‘E ala fiema’u ‘e ho’o kautaha fale’i fakafalemahaki´ ke fakahoko ha ngaahi sivi ki he ‘strep’, pea mo koe pē kau memipa ho famili´ ‘e ‘oatu ha’amou ngaahi tu’oni ‘antibiotics’. Ko e folo ‘o e ‘antibiotics’ ‘e lava ai ke tokoni atu ke malu’i koe mo e toenga ho famili mei he mahaki langahui´ ‘rheumatic fever’.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e‘E lava ke fe’ao ‘a e kakai´ mo e langahui´ tā tu’o lahi, koia ai ‘oku mahu’inga ‘aupito ke ke sivi ma’u he taimi kotoa pē ‘oku mamahi ai ho monga´.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e‘E ngalingali fiema’u ‘e ho’o toketā ke fakapapau’i pe ‘oku ke ma’u ‘a e kona he kili mei he siemu strep pea ke faito’o ‘aki ‘a e antibiotics. Ko e kona ‘oku ma’u he kili´ mei he strep tene fakatapu ‘a e:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eVeli pea kula ‘a e kili´\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch3\u003eMalu’i\u003c\/h3\u003e\n\u003cp\u003e‘Oku mafola ngofua ‘a e ‘strep’ ‘i ‘api, tautefito ki he taimi ‘oku tokolahi ai e kakai ‘oku mou nofo´ pea mohe fakataha ‘i he loki tatau.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKa neongo ia, ko e ngaahi sitepu ‘eni ke muimui ki ai ke fakasi’isi’i ‘aki e totolo ‘a e mahaki ‘strep’:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eFaka’ehi’ehi mei he ngaue fakataha ‘aki e hina inu, me’a ngaahi kai, pe mama e me’akai ‘o fafanga ‘aki e pēpē. Ko e founga eni ‘e lava ke paasi ai e siemu´ ki ha taha kehe.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eFaka’ehi’ehi mei he ngaahi me’akai ha taha ‘oku ongo’i puke, pē kapau ‘oku ke puke ‘i he mahaki kili.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003e‘Ufi’ufi ho ngutu´ mo ho ihu´ he taimi ‘oku ke tale pe mafatua ai´, li ki he veve´ ho holoholo ‘osi hono ngaue’aki´, pea fufulu ke ma’a ho nima´ ‘aki e koa mo e vai, pea tuku ke momoa.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eFaka’ehi’ehi mei he mohe fakataha ‘i ha loki pē ‘e taha, pe tokoto he mohenga ‘e taha.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch3\u003eKi ha to e fakamatala makehe\u003c\/h3\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003e‘A’ahi ki he Health New Zealand | Te Whatu Ora website \u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/conditions-treatments\/infectious-diseases\/rheumatic-fever\" title=\"Rheumatic fever\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003eRheumatic fever\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003e‘Atā ke ke fetu’utaki ki he \u003cspan\u003e\u003ca href=\"https:\/\/nzrelay.co.nz\/index\"\u003eNew Zealand Relay Services\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e ta’etotongi he uepisaiti nzrelay.co.nz ‘o kapau ‘oku ke noa, ‘ikai ke fanongo lelei, pe kovi ho’o sio mo ho’o fanongo pea kovi mo palopalema ho’o lea´.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eFetu’utaki ki he Healthline ‘i he \u003ca href=\"Tel:0800611116\" title=\"call 0800 611 116\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 611 116\u003c\/a\u003e ha fa’ahinga taimi pē 24\/7 ki ha tokoni fakafalemahaki, pe ki ha fakamatala fekau’aki mo e me’a ke fai ka hoko´. Ngofua pe ke ke lea ki ha toketā Mauli he kiliniki (clinician) ‘o kapau ko e fetu’utaki ange he taimi 8am ki he 8pm. Ko e sēvesi fakatonulea pea mo e NZ Relay ‘oku na ‘atā pē ki ha fiema’u tokoni.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eKia nautolu ‘oku nau nofo loto fonua pe ‘eva fakalotokolo, ngofua pe ke ke fetu’utaki ki he Ka Ora Telecare 0800 2 KA ORA \u003cspan\u003e\u003ca href=\"Tel:0800252672\" title=\"call 0800 252 672\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 252 672\u003c\/a\u003e pe \u003ca href=\"https:\/\/kaora.co.nz\/app\/\"\u003eKa Ora Telecare\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e. Ko e sēvesi ko ‘eni ‘oku ‘atā ia mei he 5.00pm - 8.30am ‘i he lolotonga ‘oe uike´, pea houa ‘e 24 he uike’eni pea mo e ngaahi ‘aho malōlō.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003e‘Oku ‘i ai ‘a e laine ma’ae kau Faingata’a’ia ke tokoni’i kinautolu, ‘oku ‘atā mei he Monite ki he Falaite, he taimi 8.00am pea mo e 5.00pm. Fetu’utaki ta’etotongi ki he \u003cspan\u003e\u003ca href=\"Tel:0800111213\" title=\"call 0800 11 12 13\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 11 12 13\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e pe lomi ki he \u003cspan\u003e\u003ca href=\"SMS:8988\" title=\"text 8988\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e8988\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e ki ha tokoni mo ha fakamatala pe ‘a’ahi ki he \u003cspan\u003e\u003ca rel=\"noopener\" title=\"Disability Helpline\" href=\"https:\/\/healthpoint.co.nz\/disability-helpline\/\" target=\"_blank\"\u003eDisability Helpline\u003c\/a\u003e\u003c\/span\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e","brand":"HealthEd","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":49166756085988,"sku":"HE8172","price":0.0,"currency_code":"NZD","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/0102\/6916\/3582\/files\/3.0HE8172CDAcuteRheumaticFeverIS_Tongan.jpg?v=1781564185","url":"https:\/\/healthed.govt.nz\/products\/rheumatic-fever-information-sheet-lea-faka-tonga-tongan-he8172","provider":"HealthEd","version":"1.0","type":"link"}