{"product_id":"whooping-cough-pertussis-te-mare-tekeko-te-reo-maori-he8166","title":"Whooping cough (pertussis) - information sheet - Te mare tekekō - te reo Māori - HE8166","description":"\u003ch2\u003eTe mare tekekō\u003c\/h2\u003e\n\u003ch4\u003eHe Kōrero Whakamārama\u003c\/h4\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eKo te mare tekekō (pertussis) he mate kino e mau roa ai te maremare, ka tere horapa ki te tangata. Ko te oka ārai mate te kaupare pai katoa mōu, mō tō whānau i tēnei mate - mātua rā mō te tangata hapū, mō te pēpi, mō te tamaiti me te pakeke ka pāngia kinotia e te māuiui.\u003c\/strong\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003ch2\u003eKo ngā tohu me ngā tohumate – ngā āhuatanga ka kitea, ka rangona\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003eKo te mare tekekō he mate e hē ai te manawa, e kino ai te maremare. Ka hia wiki, hia marama pea te roa o te maremare, e kīia ai he ‘maremare 100 rā’.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKo ngā tohumate o te mare tekekō ka puta i te ekenga o te kotahi wiki nō muri i te pokenga o te tangata. Ko ngā tohumate tōmua o te mare tekekō he rite nei pea ki te rewharewha. Koinei te wā e kaha ana tō āheinga tuku i te mate.\u003c\/p\u003e\n\u003ch4\u003eKo ngā tohumate he āhua rite pea ki te rewharewha, arā:\u003c\/h4\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003ete ihu puni, te ihu hūpē rānei\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete tīhei\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete kirikā\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete maremare e hukihuki ai te tinana.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch4\u003ePau ana pea te wiki, ko ngā tohumate he:\u003c\/h4\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003emaremare roa kāore e pau mō ētahi meneti\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003emaremare kino e ruaki ai te tangata, e tirehe ai rānei\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ehūpē kukū tonu e ruaki pea ai te tangata, e rāoa rānei ai ia.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003eI ōna wā ka ‘ūpē’ te tangata ka hāhā haere ana, kātahi te maremare ka hoki mai. He tohu tēnei o te mare tekekō ka kaha te puta mai, engari kāore pea e rangona e te taringa.\u003c\/p\u003e\n\u003ch2\u003eKo te rapu āwhina hauora\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003eKi te toko ake te whakaaro kua pāngia koe, tētahi rānei o tō whānau e te mare tekekō, kia tere te whakapā atu ki tō rata, ki tō ratonga hauora rānei. Ka meatia pea he tēhi e kitea ai tō pāngia rānei e te mare tekekō.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eKi te pokea koe, tō tamaiti, tētahi atu rānei e tiakina ana e koe e ēnei tohumate e whai ake nei, he mate ohotata tēnā - waea atu ki 111 ka tonoa mai he waka tūroro, me tere rānei ki te taiwhanga ohotata hōhipera (ED) e tata ana ki a koe. Ko ngā tohumate ko:\u003c\/strong\u003e\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003ete rongo i te māuiui\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete hēmanawa\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete maremare kia roa, kia ruaki ai\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ete mauri kore o te kanohi, te kore rānei o te hā, te kaha rawa o te maremare.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003eHe mate nunui rawa te mare tekekō mō te pēpi, ka mau pea ia ki te hōhipera. \u003c\/p\u003e\n\u003ch2\u003eHe tohutohu mō ngā mātua ake\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003eHe mate nunui rawa te mare tekekō mō te pēpi, mō te tamaiti hoki, mātua rā mō te tamaiti kāore anō kia 12 marama. Ko te haurua pea o ngā pēpi ka pokea e te mare tekekō i mua i te paunga o ngā marama 12, ka mau ki te hōhipera. Ka tahi, ka rua pea o te kotahi rau pēpi ka mau ki te hōhipera, ka mate i te mare tekekō.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eHe maha ngā pēpi ka pokea e te mare tekekō nā te whānau i tuku ki a ia — i ōna wā ka pāngia i mua i te ekenga ki te pakeke hei reira e okaina ai (i mua i te ono wiki te pakeke).\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eMēnā ka pāngia tō pēpi, tētahi pēpi rānei e tiakina ana e koe e te maremare, ka:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003ekore pea e kai\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003ehēmanawa, ka mutu pea te hā o te manawa, ka mauri kore rānei\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003epērā rawa te kaha o te mate e tika ana kia haria ki te hōhipera pāngia ruatia pea e tētahi mate nunui pērā i te pūkahu kakā, i te mate roro rānei.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch2\u003eKa pēhea au ina pāngia au e te mare tekekō?\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003eKi te pāngia koe e te mare tekekō:\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eka tūtohua atu pea he rongoā paturopi me i wawe rawa tō tirohia — me mātua pau katoa ngā rongoā kua hoatu ki a koe, hei patu i ngā kitakita, hei whakaiti i te tūpono tuku i te mate\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003emā tō ratonga hauora e whakamārama atu me pēhea tō tiaki i a koe anō, i ō tamariki, me ērā atu kei te tiakina e koe i te kāinga, i a koe, i a rātou rānei e whakaora mai anō ana.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003cp\u003eKi te tōmuri tō tirohia mō te mare tekekō, kāore pea e tukua he rongoā paturopi ki a koe. He mimiti nō te āheinga poke e pērā ai, he kore hoki nō te rongoā paturopi e whai hua.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eEa ana te pokenga ōu e te mare tekekō, ka roa pea kia ora mai anō koe - mō ētahi tāngata, ka hia marama pea kātahi anō ka ora mai anō. Ahakoa ngaro pea te maremare, haere nei ngā wiki, ka hoki mai pea te maremare kino ki te pāngia anō koe e tētahi atu mate arahau.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKo ngā pēpi (kāore anō kia 12 marama te pakeke) kua pāngia e te mare tekekō, ka mau pea ki te hōhipera. Ki te mau tō pēpi, tētahi pēpi rānei e tiakina ana e koe ki te hōhipera, ka rāhuitia pea ia ki tōna ake rūma. He tikanga aukati tēnei i te horapa o te mate ki ētahi atu tūroro.\u003c\/p\u003e\n\u003ch2\u003eTe horapa haere o te mare tekekō?\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003eHe māmā kia horapa te mare tekekō ki tāngata kē, mā te mare noa me te tīhei e tuku. Ki te pāngia tētahi tangata e te mare tekekō, ka kotahi wiki te roa o te āheinga tuku i te mate nō mua i te putanga mai o te maremare, o te tohumate rewharewha nei, ā, ka mau tonu te āheinga tuku mō te toru wiki nō muri i te putanga o te maremare. Koinei te wā ka horapa haere te mare tekekō ki ētahi atu tāngata.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eE iti iho ai te āheinga tuku i tētahi mate pēnei i te mare tekekō, taupokina te waha me te ihu ka maremare ana, ka tīhei ana, ā, me porowhiu ngā tīhū paru, ka horoia ai ngā ringaringa, ka āta whakamaroketia ai.\u003c\/p\u003e\n\u003ch2\u003eTe Aukati Mate\u003c\/h2\u003e\n\u003cp\u003eKo te tiaki pai rawa atu mō koutou ko tō whānau e kore ai e pāngia e te mare tekekō, ko te haere kia okaina rawatia.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eMō te tangata kua hapū:\u003c\/strong\u003e e tika tonu ana kia okaina koe i a koe e hapū ana, he tautiaki i tō pēpi kia kore ai ia e mate ā, eke noa te wā e tika ana kia okaina ia, arā, hei te ekenga ki te ono wiki te pakeke. E pēnei ai he awhikiri mare tekekō nōu, ka whāngaihia e te whenua ki tō pēpi.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eHe KORE UTU te wero ārai mare tekekō mō te tangata kua hapū kia eke te 13 wiki o te hapūtanga, engari he pai ake kia okaina kia eke te 16 wiki o te hapūtanga. Me oka anō i ia hapūtanga, hei tiaki i ia pēpi.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eMō te Pēpi me te Tamaiti:\u003c\/strong\u003e he mōrearea rawa te mare tekekō mō te pēpi — mātua rā ko ērā kāore anō kia okaina.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKo ngā oka ārai mare tekekō he KORE UTU mō te tamaiti kāore anō kia 18 tau. Ka okaina kia eke te 6 wiki, te 3 marama, te 5 marama, te 4 tau, me tētahi oka turuki anō, i te ekenga o ngā tau 11.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eHe mea nui kia okaina ngā tamariki i te wā tika, e ora pai ai te āheinga kaupare mate. Heoi, ahakoa pea he oka kua mahue i mua, me whai tonu kia tika.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eMō ngā Pākeke:\u003c\/strong\u003e e taea ana te oka turuki kotahi KORE UTU nei kia eke ki te 45 tau, mēnā kāore anō kia whā ngā oka ārai kauae-timu (ko tā Aotearoa oka he oka ārai mare tekekō, kauae-timu anō hoki) i ōna rā, ā, ka taea anō tētahi oka turuki kotahi KORE UTU nei kia eke ia ki te 65 tau.\u003c\/p\u003e\n\u003cp\u003eKa tūtohua pea ētahi kia whai oka turuki, pērā i te hunga e noho ana ki te whare ākuanei ka whai pēpi hou, i te hunga e mahi ana me te pēpi\/tamaiti, engari ka riro pea māna e utu. Pātai atu ki tō ratonga hauora mēnā e tika ana kia whai oka turuki koe, he aha hoki te utu. Kei te huhua o ngā whare taka rongoā e okaina ai te tangata ki ēnei tū oka.\u003c\/p\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eMō ētahi atu kōrero e pā ana ki te mare tekekō, toro atu ki \u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/languages-alternate-formats\/languages\/te-reo-maori\/te-rongoa-araimate-mare-tekeko-pertussis\"\u003eTe rongoā āraimate mare tekekō (pertussis)\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eKi te kore koe e mōhio mēnā kua oti kē koe, ō tamariki rānei te oka, whakapā atu ki tō rata, ka pātai atu ai ki te nēhi o reira mēnā rānei kua oka kētia tō whānau. Me waea atu rānei ki te Vaccination Healthline \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"tel:%200800282926\" title=\"0800 282 926\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 28 29 26\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eMō te tāpui i te huia oka, whakapā atu ki tō rata, ki tō ratonga hauora rānei, kia toro atu ki \u003ca aria-describedby=\"a11y-external-message\" href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/immunisations\/booking-a-vaccine\"\u003eBook a vaccine\u003c\/a\u003e, kia waea kore utu atu rānei ki te Vaccination Healthline \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"tel:%200800282926\" title=\"0800 282 926\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 28 29 26\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch2\u003eMō ētahi atu kōrero:\u003c\/h2\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eTe Whatu Ora | Health New Zealand \u003ca href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/conditions-treatments\/infectious-diseases\/whooping-cough\"\u003eWhooping cough (pertussis)\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eWaea kore utu atu ki te Vaccination Healthline \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"tel:%200800282926\" title=\"0800 282 926\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 28 29 26\u003c\/a\u003e (8.30am-5.00pm, Mane ki te Paraire) me toro atu rānei ki a \u003ca aria-describedby=\"a11y-external-message\" href=\"https:\/\/www.healthnz.govt.nz\/health-topics\/immunisations\/booking-a-vaccine\"\u003eBook a vaccine\u003c\/a\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eHe ratonga kore utu te NZ Relay Service, kei \u003ca aria-describedby=\"a11y-external-message\" href=\"https:\/\/nzrelay.co.nz\/index\"\u003eNew Zealand Relay Services\u003c\/a\u003e, mēnā he tangata Turi koe, he taringa āhua turi ōu, he tangata turi matapō koe, he ārai whakaputa kupu rānei ōu.\u003cbr\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch2\u003eMō ētahi whakamārama hauora, mōhiotanga kore utu\u003c\/h2\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eWaea atu ki Healthline \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"tel:0800611116\" title=\"call 0800 611 116\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 611 116\u003c\/a\u003e ahakoa te hāora o te rā 24\/7 mō ētahi tohutohu hauora kore utu, me ētahi mōhiotanga hei ārahi i tō ara whakamua. E wātea ana ki a koe he kaimātai hauora Māori ki te waea koe i waenga i te 8am me te 8pm. He ratonga whakawhiti reo, \u003ca aria-describedby=\"a11y-external-message\" href=\"https:\/\/nzrelay.co.nz\/index\"\u003eNew Zealand Relay Services\u003c\/a\u003e hoki e wātea ana ki a koe.\u003c\/li\u003e\n\u003cli\u003eMō te hunga e noho ana, e toro ana rānei ki tuawhenua, whakapā atu ki tētahi tākuta mahi pō kei Ka Ora Telecare 0800 2 KA ORA \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"tel:0800252672\" title=\"call 0800 252 672\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 252 672\u003c\/a\u003e, kei \u003ca aria-describedby=\"a11y-external-message\" href=\"https:\/\/kaora.co.nz\/app\/\"\u003eKa Ora Telecare\u003c\/a\u003e rānei.\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e\n\u003ch2\u003eDisability Immunisation Helpline\u003c\/h2\u003e\n\u003cul\u003e\n\u003cli\u003eHe waea motuhake mō te hunga hauā e wātea ana i te Mane ki te Paraire, mai i te 8.00am ki te 5.00pm. Waea kore utu atu ki te \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"tel:0800111213\" title=\"call 0800 11 12 13\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e0800 11 12 13\u003c\/a\u003e, me tuku pātuhi rānei ki te \u003ca aria-describedby=\"a11y-new-window-external-message\" href=\"sms:8988\" title=\"text 8988\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\"\u003e8988\u003c\/a\u003e mō te āwhina me ētahi whakamārama.\n\u003cul\u003e\u003c\/ul\u003e\n\u003c\/li\u003e\n\u003c\/ul\u003e","brand":"HealthEd","offers":[{"title":"Default Title","offer_id":48740584816868,"sku":"HE8166","price":0.0,"currency_code":"NZD","in_stock":true}],"thumbnail_url":"\/\/cdn.shopify.com\/s\/files\/1\/0102\/6916\/3582\/files\/HE8166.png?v=1776314883","url":"https:\/\/healthed.govt.nz\/products\/whooping-cough-pertussis-te-mare-tekeko-te-reo-maori-he8166","provider":"HealthEd","version":"1.0","type":"link"}