BCG Vaccine: Information for Parents – Fijian version

Reviewed
June 2019
This resource relates to the following topics:

Na wai ni cula ka yacana na BCG – Na i vakamacala vei kemuni na i tubutubu. Information in Fijian about tuberculosis (TB) and the BCG vaccination enabling parents/caregivers to make an informed decision about having their baby vaccinated.

Download resource

Download PDF

Details

Reviewed
June 2019
Updated
February 2015
Format
Pamphlet DLE
HE code
HE2213
Language
Fijian

The full resource:

Me baleti ira na gone e rawarawa cake ni tauvi ira na mate ni gacagaca (TB)

Na cava na wai ni cula ka yacana na BCG?

Era cula e na wai ni cula na BCG, ko ira na gone e laurai ni rawarawa cake na nodra tauvi TB.

Na wai ni cula na BCG e na vukea na yagoi luvemu me bulia na i sasabai me valuta na manumanu lalai e vakavuna na mate ni gacagaca (TB), ka na tarova na kena bibi sara na mate oqo ke sa tauvi luvemu.

E SEGA NI SAUMI na nodra cula e na wai ni cula na BCG ko ira na gone era se bera ni yabaki lima, ka rawarawa cake ni tauvi ira na mate ni gacagaca (TB).

Ko cei e dodonu me cula e na wai ni cula na BCG?

E dau soli na wai ni cula ka yacana na Bacille Calmette- Guerin (BCG), vei ira wale ga na gone era se bera ni yabaki lima, ka laurai ni na rawarawa cake ni tauvi ira na mate na TB.

E dodonu me cula ko luvemu e na wai ni cula na BCG, ka na sega ni saumi, ni rawarawa cake me tauvi koya na TB kevaka e:

  • tiko e na vale se vuvale ka tiko kina e dua e tauvi koya tiko na TB se dua e a sa tauva oti na TB
  • dua se koi rau ruarua na nona i tubutubu, dua na lewe ni vuvale se dauveqaravi, e a tiko me vula ono se sivia e na dua na vanua ka veitauvi kina vakalevu na TB (e na loma ni lima na yabaki ka se qai vakanadakui)
  • na la’ki tiko me vula tolu se sivia (e na i matai ni lima na yabaki ni nona bula) e na dua na vanua e veitauvi vakalevu kina na TB ka na rawa ni dewavi koya kina.

E na vakasalataki iko na nomu nasi ni vakasucu gone se vuniwai, kevaka e na rawarawa cake ni tauvi TB ko luvemu. Me i dusidusi ga, oqo na veivanua e veitauvi vakalevu kina na TB:

  • dua na i wase levu ni vanua ko Aferika
  • vaka kina ko Sauca Amerika
  • Rusia kei na veivanua era a qali tu kina
  • Idia kei na veivanua e volekata
  • Jaina, ka wili kina ko Hong Kong kei Taiwan (ROC)
  • Ceva-Tokalau kei Esia (vakavo ga ko Sigapoa)
  • e so na yanuyanu e na Wasa Pasifika (e sega ni okati kina na Yatu Kuka, Niue, Samoa, Tokelau kei Toga).

Na cava na mate na TB?

Na TB e mate dewa. E rawa ni vakavuna na oca, vu, katakata ni yago kei na ceguleka.

  • E dau tauva vakalevu na yatevuso na TB, ia e rawa tale ga ni tauva na veitiki ni yago tale e so me vaka na veitiki ni yago e vakasorena, na sui, na i sema ni sui kei na ivi. E rawa tale ga ni vakavuna na vuce ni i olo ni mona kei na nave ni suitu.
  • E veidewavi na TB e na sisika ni vu, na kasivi, na suru ka sega ni tabonaki na gusu.
  • E rauta na 300 na lewei Niu Siladi e tauvi ira na TB e na veiyabaki.

Au na taqomaka rawa beka vakacava na luvequ mai na TB?

E rawa ni cula ko luvemu e na wai ni cula na Bacille Calmette-Guérin (BCG). Na wai ni cula na BCG e na vukea na yagoi luvemu me bulia na i sasabai me valuta na manumanu lalai e vakavuna na TB, ka tarova na kena rawa ni bibi cake na mate.

E na soli vakaicula e na tabai luvemu na BCG.

A cava beka na gauna vinaka duadua me cula kina ko luvequ e na wai ni cula na BCG?

  • E na vinaka duadua vei luvemu me cula e na loma ni vica na siga mai na siga e sucu kina me yacova ni sa vula ono. Ia, e rawa ni cula e na wai ni cula oqo e na loma ni gauna ni se bera ni yabaki lima.
  • Kevaka sa sivia na vula ono ko luvemu, e na dikevi me laurai kevaka sa tiko vua na TB. E na vakatau e na macala ni ka e laurai na kena soli vei luvemu na wai ni cula na BCG.

Na cava me’u cakava me rawa kina ni cula ko luvequ?

E rawa ni ko drau veivosakitaka kei na nomu nasi ni vakasucu gone se vuniwai, me lokuci na gauna mo la’ki raica kina na vakailesilesi e qarava na veicula oqo. E rawa tale ga ni ko veitaratara kei na tabana ni qaravi bula raraba e na nomu i tikotiko, ka kerea mo drau veivosaki kei na nasi e qarava na veika me baleta na BCG e na vanua ko vakaitikotiko kina.

Raica na kena i vakamacala matailalai e na daku ni i vola tukutuku oqo.

Na cava e na yaco ni sa cula oti ko luvequ?

  • E namaki me na yaco e so na ka e na vuku ni i cula, ka vakavudua na kena yaco e dua na ka me lomaleqataki vakabalavu. E na bodaka na vanua e cula vei ira e vuqa na gone, ka na toka na kena mawe ni sa maca na bodaka.
  • E na loma ni 1 ki na 6 na macawa, e na basika e dua na bodaka damudamu lailai e na vanua e cula.
  • Ni oti e 6 ki na 12 na macawa, e rawa ni kacabote na bodaka ka vakawai. Kevaka e yaco oqo, ubia e na lidi mamare ka lawalawa me rawa ni liwava na cagi na vanua e cula. Kua ni vakayagataka na palasita.
  • E rawa ni taura e tolu na vula me qai maca na bodaka, ka na toka na kena mawe. Oqo na ka e namaki me yaco.

E yaga vakacava na wai ni cula oqo?

E dina ni sega ni tarova na veidewavi ni manumanu lalai ka vakavuna na TB na cula e na BCG, ia e vukea na kena tarovi me kua ni bibi sara na TB e veitauvi.

Na cava na dede ni gauna e na veitaqomaki tiko kina na wai ni cula oqo?

E laurai mai na vakadidike ni wai ni cula oqo na BCG, e veitaqomaki tiko me kua ni bibi sara na mate na TB ni oti e 15 na yabaki mai na gauna ni cula.

E tu e so tale na i vakamacala e na:

website e na www.health.govt.nz/tuberculosis