Whenua ki te whenua: he taonga mā tō whānau - te reo Māori - HE3326

Reviewed
August 2026
This resource relates to the following topics:

The te reo Māori version of Whenua ki te whenua.
A guide to help you and your whānau think about and talk through your values, beliefs and what matters most for your future care. It can be used as a first step before writing an advance care plan.



Download resource

Download PDF

Details

Reviewed
August 2026
Updated
June 2021
Format
Online only
HE code
HE3326
Language
te reo Māori

The full resource:

tō tātou reo | advance care planning

Whenua ki te whenua

He taonga mā tō whānau

He kupu kōrero tēnei hei tautoko i tō kōrero i mua i te whakaoti mahere atawhai.

E hono ana tātau ki te whenua mai i te matihe o te ora tuatahi tae noa ki te whakamutunga.

E kawea ana te wairua i roto i te puku o te hau ki te okiokinga o ngā tīpuna.

I te whānautanga, ka hoki ki tō tātau pito me tō tātau whenua ki te whenua. I roto i ngā rā o tō tātau ao ka toro tātau ki te poipoi i te manaakitanga – ka haere tonu tēnei tae noa ki te matenga.

He mea nui te tautuhi i te whānau, ngā kaimanaaki me ngā tautoko mō tō tātau hokinga whakamutunga ki tō tātau whenua - ā-ritenga, ā-tinana, ā-wairua.

Ka āwhina tēnei tuhinga i a koe ki te whakaaroaro me te kōrero mō tō mahere manaaki mō ā muri ake.

 

Nā Len Hetet (nō Ngāti Tūwharetoa, Ngāti Maniapoto, Te Ātiawa me Ngāti Apa) tā mātou tohu i waihanga i whakamārama.

He kuaka te manu i tēnei rauemi. E ai ki te kōrero, ka hoki tahi atu te kuaka me ngā wairua ki Hawaiki.

He taonga mā tō whānau

He aha te take me whakarite mahere manaaki mō ā muri ake?

  • Kei te mōhio tō whānau he aha ngā mea hira ki a koe ki te rerekē ngā āhuatanga o tō hauora
  • Kei te mōhio ō mātanga hauora ki ngā mea nui ki a koe mō tō manaaki me tō whakamaimoa
  • He whakamōhio atu i ō hiahia ki te tangata i ō rā whakamutunga
  • He whakaatu i ō hiahia mō tō tangihanga/nehu
  • Mā te whai i tāu e pai ana i taua wā ka tau te āio ki tō whānau me ōu hoa i tō wehenga atu.

Mō āhea koe tīmata ai?

  • I te wā e pai ana koe
  • I te wā e māuiui ana koe, he mate mauroa rānei tōu
  • I te wā o tō whakamaimoa, hāparapara rānei i whakaritea
  • Ina whakapono ana koe kua tata haere koe ki ō rā whakamutunga.

Koinei te wā pai rawa ki te whakarite i tētahi mahere manaaki mō ā muri ake.

Mēnā e pai ana koe, me whakaaroaro pea koe mō ēnei mea:

  • He uara ōu, he whakapono, he tikanga hoki, tēnā, ngā mea e hira ana ki a koe?
  • He aha ngā mea e whaitake ai tō rā?
  • Ko wai te hunga e hiahia ana koe ki te whai wāhi atu?
  • He mate anō pērā i te mate pukupuku, mate manawa, matehuka rānei i roto i tō whānau ka whai pānga pea ki a koe ā tōna wā?
  • E mōhio ana koe ki tētahi tangata ka mahi pai i ngā taipitopito kia oti rawa? He aha ā rātou mahi māu?
  • Ko wai tētahi tangata mārire, tangata poipoi e hiahia ana koe ki te tauwhiro i a koe ina māuiui?
  • Te tirotiro i ngā utu me ngā utunga mō ngā manaaki ā muri ake, te tangihanga rānei
  • Ko wai atu anō i tō whānau ka hiahia manaaki me te tautoko atu anō?

Mēnā kei te māuiui, me kōrero mō ēnei mea:

  • He pēhea ō whakaaro mō ngā rā e heke iho
  • Ka pēhea pea te rerekē haere o tō hauora ā muri ake
  • Ka pēhea pea te pānga o tō hauora me tō whānau
  • Ko wai atu anō hei tautoko i a koe me tō whānau
  • Ki te tino uaua ngā āhuatanga i te kāinga, he pēhea ō whakaaro kia tiakina koe i ngā kāinga kē o te whānau, i tētahi hōhipera tūmatanui, hōhipera tūmataiti rānei, ngā whare tiaki kaumātua, ratonga tiaki tūroro rānei?
  • Ina rerekē ngā uara me ngā whakapono o roto o tō whānau, he aha mā rātou?
  • Mēnā he poto te wā, he aha ō kaupapa matua?
  • Te pēhea e rerekē ai, e tūtatari ai āu mahere nā te mate urutā, ohotata ā-motu rānei. Ka taea e koe āu tikanga te huri, te whakaoti rānei a muri ake nei?

Mēnā kua tata te tō o te rā ki a koe, me kōrero pea koe mō ēnei mea:

  • He aha te tikanga o te kounga o te ora ki a koutou ko tō whānau ināianei
  • He pēhea te āhua o te matenga pai ki a koe
  • He pēhea ki a koe ngā rongoā me ngā whakamaimoatanga hei pēhi i te mamae me te whakahā
  • Te tirotiro i ngā āhuatanga taha wairua me te tangata
  • Te tuku kōrero, taonga hoki ki tō whānau, te tuku mōhio me ngā tikanga ki ētahi tāngata ake
  • Ki hea koe mate ai, ā, ko wai te hunga ki te taha i a koe.

 

Me kite i pēhea ētahi atu tāngata i whakarite ai i te mahere atawhai me ēnei pūrākau:

Mātakitakina ā rātau kōrero mō te whakarite mahere i mua noa atu i konei: Advance care planning

Kia kōrero : mō te whakarite manaaki mō ā muri ake

Tīmataria tō mahere i tēnei rā

Tīkina he mahere atawhai hei whakaoti:

Hei whakatutuki i tō mahere:

  • Kia kore ai koe e mate ki te whakaoti i te wā kotahi… me āta haere
  • Me kōrero ki tō whānau me ō hoa
  • Me kōrero ki tō tākuta, nēhi rānei
  • Me ngākau tuwhera – ka mīharo pea koe
  • Ka taea e koe te hoki atu anō ka whakatikatika ahakoa te wā
  • Ka kaha āwhina tō mahere atawhai i te whānau, ngā hoa ā tōna wā.

Ina oti tō mahere:

  • Me kōrero tahi me tō whānau
  • Me kōrero tahi me tō tākuta me ngā mātanga
  • Whakamōhio atu ki ngā tāngata he mahere atawhai tāu, ā, ki hea kitea ai.

 

Ka tau tō mauri, me ō ētahi atu, i tō mahere manaaki mō ā muri ake.

E hono ana tātau ki te whenua mai i te matihe o te ora tuatahi tae noa ki te whakamutunga.

E kawea ana te wairua i roto i te puku o te hau ki te okiokinga o ngā tīpuna.

Tihei mauri ora!

Kua tipu ngā rākau
Kua pūāwai ngā hua
Kua waiata ngā manu
Kua tau te wao
Kua tau, kua tau, kua tau e
Haere mai te āiotanga
Haumi e, hui e, tāiki e

 

Mō ētahi atu kōrero haere ki Advance care planning ki tō kaiāwhina

Product Limitation