Whenua ki te whenua: he taonga mā tō whānau - te reo Māori - HE3326
The full resource:
tō tātou reo | advance care planning
Whenua ki te whenua
He taonga mā tō whānau
He kupu kōrero tēnei hei tautoko i tō kōrero i mua i te whakaoti mahere atawhai.
E hono ana tātau ki te whenua mai i te matihe o te ora tuatahi tae noa ki te whakamutunga.
E kawea ana te wairua i roto i te puku o te hau ki te okiokinga o ngā tīpuna.
I te whānautanga, ka hoki ki tō tātau pito me tō tātau whenua ki te whenua. I roto i ngā rā o tō tātau ao ka toro tātau ki te poipoi i te manaakitanga – ka haere tonu tēnei tae noa ki te matenga.
He mea nui te tautuhi i te whānau, ngā kaimanaaki me ngā tautoko mō tō tātau hokinga whakamutunga ki tō tātau whenua - ā-ritenga, ā-tinana, ā-wairua.
Ka āwhina tēnei tuhinga i a koe ki te whakaaroaro me te kōrero mō tō mahere manaaki mō ā muri ake.
Nā Len Hetet (nō Ngāti Tūwharetoa, Ngāti Maniapoto, Te Ātiawa me Ngāti Apa) tā mātou tohu i waihanga i whakamārama.
He kuaka te manu i tēnei rauemi. E ai ki te kōrero, ka hoki tahi atu te kuaka me ngā wairua ki Hawaiki.
He taonga mā tō whānau
He aha te take me whakarite mahere manaaki mō ā muri ake?
- Kei te mōhio tō whānau he aha ngā mea hira ki a koe ki te rerekē ngā āhuatanga o tō hauora
- Kei te mōhio ō mātanga hauora ki ngā mea nui ki a koe mō tō manaaki me tō whakamaimoa
- He whakamōhio atu i ō hiahia ki te tangata i ō rā whakamutunga
- He whakaatu i ō hiahia mō tō tangihanga/nehu
- Mā te whai i tāu e pai ana i taua wā ka tau te āio ki tō whānau me ōu hoa i tō wehenga atu.
Mō āhea koe tīmata ai?
- I te wā e pai ana koe
- I te wā e māuiui ana koe, he mate mauroa rānei tōu
- I te wā o tō whakamaimoa, hāparapara rānei i whakaritea
- Ina whakapono ana koe kua tata haere koe ki ō rā whakamutunga.
Koinei te wā pai rawa ki te whakarite i tētahi mahere manaaki mō ā muri ake.
Mēnā e pai ana koe, me whakaaroaro pea koe mō ēnei mea:
- He uara ōu, he whakapono, he tikanga hoki, tēnā, ngā mea e hira ana ki a koe?
- He aha ngā mea e whaitake ai tō rā?
- Ko wai te hunga e hiahia ana koe ki te whai wāhi atu?
- He mate anō pērā i te mate pukupuku, mate manawa, matehuka rānei i roto i tō whānau ka whai pānga pea ki a koe ā tōna wā?
- E mōhio ana koe ki tētahi tangata ka mahi pai i ngā taipitopito kia oti rawa? He aha ā rātou mahi māu?
- Ko wai tētahi tangata mārire, tangata poipoi e hiahia ana koe ki te tauwhiro i a koe ina māuiui?
- Te tirotiro i ngā utu me ngā utunga mō ngā manaaki ā muri ake, te tangihanga rānei
- Ko wai atu anō i tō whānau ka hiahia manaaki me te tautoko atu anō?
Mēnā kei te māuiui, me kōrero mō ēnei mea:
- He pēhea ō whakaaro mō ngā rā e heke iho
- Ka pēhea pea te rerekē haere o tō hauora ā muri ake
- Ka pēhea pea te pānga o tō hauora me tō whānau
- Ko wai atu anō hei tautoko i a koe me tō whānau
- Ki te tino uaua ngā āhuatanga i te kāinga, he pēhea ō whakaaro kia tiakina koe i ngā kāinga kē o te whānau, i tētahi hōhipera tūmatanui, hōhipera tūmataiti rānei, ngā whare tiaki kaumātua, ratonga tiaki tūroro rānei?
- Ina rerekē ngā uara me ngā whakapono o roto o tō whānau, he aha mā rātou?
- Mēnā he poto te wā, he aha ō kaupapa matua?
- Te pēhea e rerekē ai, e tūtatari ai āu mahere nā te mate urutā, ohotata ā-motu rānei. Ka taea e koe āu tikanga te huri, te whakaoti rānei a muri ake nei?
Mēnā kua tata te tō o te rā ki a koe, me kōrero pea koe mō ēnei mea:
- He aha te tikanga o te kounga o te ora ki a koutou ko tō whānau ināianei
- He pēhea te āhua o te matenga pai ki a koe
- He pēhea ki a koe ngā rongoā me ngā whakamaimoatanga hei pēhi i te mamae me te whakahā
- Te tirotiro i ngā āhuatanga taha wairua me te tangata
- Te tuku kōrero, taonga hoki ki tō whānau, te tuku mōhio me ngā tikanga ki ētahi tāngata ake
- Ki hea koe mate ai, ā, ko wai te hunga ki te taha i a koe.
Me kite i pēhea ētahi atu tāngata i whakarite ai i te mahere atawhai me ēnei pūrākau:
Mātakitakina ā rātau kōrero mō te whakarite mahere i mua noa atu i konei: Advance care planning
Kia kōrero : mō te whakarite manaaki mō ā muri ake
Tīmataria tō mahere i tēnei rā
Tīkina he mahere atawhai hei whakaoti:
- Tīkina atu i Advance care planning
- Pātaihia tō tākuta, tō nēhi rānei mō tētahi kape.
Hei whakatutuki i tō mahere:
- Kia kore ai koe e mate ki te whakaoti i te wā kotahi… me āta haere
- Me kōrero ki tō whānau me ō hoa
- Me kōrero ki tō tākuta, nēhi rānei
- Me ngākau tuwhera – ka mīharo pea koe
- Ka taea e koe te hoki atu anō ka whakatikatika ahakoa te wā
- Ka kaha āwhina tō mahere atawhai i te whānau, ngā hoa ā tōna wā.
Ina oti tō mahere:
- Me kōrero tahi me tō whānau
- Me kōrero tahi me tō tākuta me ngā mātanga
- Whakamōhio atu ki ngā tāngata he mahere atawhai tāu, ā, ki hea kitea ai.
Ka tau tō mauri, me ō ētahi atu, i tō mahere manaaki mō ā muri ake.
E hono ana tātau ki te whenua mai i te matihe o te ora tuatahi tae noa ki te whakamutunga.
E kawea ana te wairua i roto i te puku o te hau ki te okiokinga o ngā tīpuna.
Tihei mauri ora!
Kua tipu ngā rākau
Kua pūāwai ngā hua
Kua waiata ngā manu
Kua tau te wao
Kua tau, kua tau, kua tau e
Haere mai te āiotanga
Haumi e, hui e, tāiki e
Mō ētahi atu kōrero haere ki Advance care planning ki tō kaiāwhina