Breastfeeding Your Baby – Tongan - HE2101
This resource relates to the following topics:
The full resource:
Ko hono Fakahuhu ho‘o pēpee´
Ko e fakahuhu´ ‘oku kau ia he taimi feohi ‘o‘ou mo e pēpee´
- ‘e lava ke kamata leva hono fakahuhu ‘a pēpē hili hono fā‘ele‘i mai´
- malava foki ke fuoloa pea´ ke toki anga ki hono fakahuhu e pēpee´
- ka ma‘u fale‘i lelei pea ‘e lava noa pē ‘e he fa‘ē tokolahi, ke fakahuhu ‘enau pēpee´
Koe hu‘ahuhu´ ‘a e me‘akai lelei taha ma‘a´ e pēpee´
- Koe me‘akai pē ‘eni ‘oku fiema‘u ke kai mo inu ho‘o pēpee´ ‘i he ‘uluaki ono mahina´
- ‘oku tokoni e hu‘ahuhu´ ke malu‘i ho‘o pēpee´ mei he fofonu´, langa kete´ mo e pihi´
- ‘oku tokoni ke nonga mo fiefia ho‘o pēpee´
‘Oku lelei ‘a e fakahuhu´ kiate koe foki he ‘oku
- ta‘etotongi
- ‘ikai fakamole taimi
- ma‘u e faingamālie ke ke mālōlō ai lolotonga e fakahuhu´
- tokoni ke ke vāofi ange ai mo ho‘o pēpee´
Lahi e ngaahi founga ke ke fakahuhu ai ho‘o pēpee´ – kumi e founga ‘oku fakafiemālie kiate koe´
- fakatafa‘i ‘a pēpē ke hanga atu kiate koe
- puke mai hono tu‘a´ ‘aki ho nima´
- puke ke fa‘aki ki ho sino´



Puke mai ‘a pēpee´ ki ho huhu´ – ‘oua ‘e fusi ho huhu´ ke a‘u kia pēpee´
-
Fiema‘u ke
- fakamanga LAHI e ngutu ‘o pēpee´
- ‘ai atu e ‘elelo ‘o pēpee´
- lave e kumukumu ‘o pēpee´ ki ho huhu´
- Puke ai ‘a pēpē ‘o fakahuhu leva

Taimi ‘oku fafanga ai ho‘o pēpee´ he founga totonu
- ‘oku fa‘apuku ‘e pēpē ‘a e konga lahi ho huhu´
- ‘oku FA‘AKI e kumukumu ‘o pēpee´ ki ho huhu´
- kapau te ke mātu‘aki fanongo ‘e malava pē ke ke ongo‘i e folofoloifo ‘e pēpē e hu‘ahuhu´
- lava pē ke ke ongo‘i mamahi‘ia he kamata hono fakahuhu´ kā ‘e faifai pē pea si‘isi‘i ange e mamahi´
‘Oku totonu ke fakafiemālie kiate koe ‘a e fakahuhu´
- ka ‘ikai – kamata fo‘ou – mono ho tuhu´ he tafa‘aki ngutu e pēpee´ ke ta‘ofi ‘ene komo´
- ka ‘ikai ke komo lelei ‘a pēpē ‘e tupu ai e ngaahi palopalema
- kapau te ke ongo‘i ‘oku mamahi ‘a e mata‘i huhu´ pe ko ho huhu´ – kumi fale‘i he vave taha´ (sio ki he peesi fakamuimui)
Ko fē ‘a e taimi ke fafanga ai ‘a pēpee´?
-
‘e ‘i ai pē ngaahi faka‘ilonga ‘a pēpē:
- kamata ke ‘ā hake
- takalo hono ‘ulu´
- fakamanga mo mapuni hono ngutu´, kamata ke komokomo
-
kai tuhu pe ko ‘ene kai hono nima´
- ka tatangi kuo fuoloa ‘ene fiekaia´
- koe pēpē fo‘ou´– fafanga tu‘o 8 ki he 12 ‘i he houa ‘e 24
- ‘e fiema‘u ke fafanga ‘a e pēpee´ ‘i he taimi po‘uli´
- ‘e ‘i ai e ngaahi ‘aho ‘e toe lahi ange ‘a e fiema‘u ‘a pēpē ke fakahuhu´
- tātaaitaha ha maha e hu‘ahuhu´ – ko e tu‘o lahi ange ho‘o fakahuhu´, ko e lahi ange ai pē ia ho hu‘ahuhu´

Te ke kei lava pē ‘o fakahuhu...
- taimi teke ‘eva ai mo pēpee´
- ka fiema‘u ke tuku ‘a pēpē ka ke ‘alu ki ha feitu‘u – pea ke kumi fale‘i mei´ ha taha ki he founga ke tatau ai ho hu‘ahuhu´ (sio ki he peesi fakamuimui)
- kapau te ke foki ‘o ngāue (lau ‘a e tohi “Fakahuhu mo Ngāue´”)
- ‘i he faka‘au ke fu‘u lahi ange ho‘o pēpee´ – ‘oku lelei ‘a e fakahuhu e ngaahi pēpee´ kae‘oua kuo nau ta‘u taha pe laka hake ai
Fiema‘u ha tokoni
Kole tokoni mei´ ho fāmili´ mo ho ngaahi kaungāme‘ a´
- lava ke tokoni atu ho hoa´ pe ko hao fāmili ke va‘inga, to‘otama, fetongi e napikeni´, pe ko e kaukau‘i e pēpee´
- lava ke nau tokoni ‘i he foo´, feime‘atokoni´, sōpingi´ mo to‘otama ‘i ho‘o fānau lalahi ange´
Fiema‘u ha tokoni fekau‘aki mo e fakahuhu?
Kumi tokoni he vave taha
Ko e ngaahi feitu‘u ‘eni te nau ala lava ke tokoni‘i koe. Ko e ngaahi fika telefoni lahi ‘oku ma‘u ia mei´ he tohi telefoni´.
- Mei ho‘o mā‘uli´ (neesi fai fa‘ele) pēko ha mā‘uli pe (LMC)
- Ho‘o Neesi fakafeitu‘u Well Child/Tamariki Ora
-
Palaniketi´ (Plunket)
- Neesi Plunket ofi taha atu ki ho ‘api´
- Senitā ‘o e Famili´
- Ka fiema‘u ha tokoni mo ha fakamatala kātaki ‘o telefoni ki he kautaha fale‘i Well Child Telephone Advice Service he 0800 611 116 pē PlunketLine he 0800 933 922
- La Leche League – Ko e kautaha ‘eni ‘oku nau taukei foki ke ‘oatu ha fale‘i lelei kiate koe
- Kautaha fale‘i ki hono fakahuhu e pēpee´ – ‘i falemahaki pe palaiveiti. Telefoni ki he falemahaki fai fā‘ele ofi taha atu´ pe ko e 0800 452 282 (taimi ‘aho) ke ‘oatu ha fale‘i
- Kiliniki fale‘i ‘i hono fakahuhu ‘o pēpee´
- Senitā ma‘a´ e mātu‘a tauhi fānau (Parents Centre)
Kapau ‘oku ‘ikai ke ola lelei ‘a e fale‘i ‘oku ‘oatu´ pe ‘oku ‘ikai fakafiemālie kiate koe – toe kumi fale‘i mei´ ha taha kehe
Fakamālō heni ki he ngaahi fa‘ē, tamai mo e fanga ki‘i pēpē kotoa pe, Poate Mo‘ui Lelei Fakavahe Waitemata. Pule‘anga ‘Aositeleliā‘i he‘enau fakangofua ke liliu si‘i ‘enau tohi "‘Lava ke fakahuhu ho‘o pēpee´ " 1998.
ISBN: 978-0-478-19311-4 (print)
978-0-478-19312-1 (online)