Invasive Group A streptococcal infection (iGAS) - Information sheet - Vagahau Niue (Niuean) - HE8176

Reviewed
June 2026
This resource relates to the following topics:

Download resource

Download PDF

Details

Reviewed
June 2026
Updated
January 2025
Format
Online only
HE code
HE8176
Language
Vagahau Niue (Niuean)

The full resource:

Tau fakailoaaga mahuiga

Tau fakailoaaga mahuiga ke lata mo e gagao Invasive Group A streptococcal infection (iGAS) mo lautolu ne kua fakalataha mo lautolu ne kua fakamooli kua moua he gagao

Invasive group A streptococcal infection (iGAS) ko e gagao kelea lahi ha kua totolo e tau moko ti moua e gagao ia ne fakahigoa he fufuta Group A Streptococcus (GAS).

Ko e moko nai ka hoko ke he haau a tino, to lahi e kafokia ke he tino haau tuga ke he tau vaka toto, tau masolo poke hala fanau he matua fifine fanau foou laia he mukemuke.

Ko e gagao iGAS kaeke kua moua e koe, to mafiti haau a tino ke tatalu mo e falu magaaho maeke e tagata ke okioki mo e moui nai kaeke kua kelea lahi. Mahuiga lahi ke fano ke moua e tau lagomatai mafiti.

Tau fakakiteaga mo e tau fakamailoga – Tau mena kua maeke ia koe ke kitia mo e logona

Tau fakamailoga gagao iGAS: 

  • Tokoluga e fiva (logona e vela ka aamo e tino, lutulutu e tau alaga he tino mo e fuafuaga he vevela mo e momoko he tino kua molea e 38°C) 
  • Mamahi e ulu 
  • Uka ke fafagu 
  • Mamahi lahi e tau alaga tino he tau lima mo e tau hui
  • Mamahi e kakia (fakamolemole fakakia e lau i mua ke moua e tau hatakiaga) 
  • Kula po ke mamahi e kili kakano mua atu ke he tau matamotu (fakamolemole fakakia e lau i mua ke moua e tau hatakiaga). 

Kumi e tau lagomatai he faahi Malolō Tino

Kaeke ko koe po ke fai tagata he kaina haau ne kua fai fakakiteaga mo e logona he tau fakamailoga iGAS, mo e mafiti lahi e hiki he malolo tino mo e kua lahi e tatalu ke he tino. Kaeke kua tupetupe lahi haau a loto, fakamolemole kumi fakamafiti e tau lagomatai ke he faahi malolō tino. Mahuiga lahi kaeke ko koe kua moua e tau fakamailoga gagao iGAS poke fakafetui mo ia ne kua fakamooli kua moua he gagao ia.

Matutaki atu ke he ekekafo magafaoa haau poke faahi malolō tino ke moua e tau lagomatai mafiti. Maeke foki a ko eke vilo atu e numela Healthline 0800 611 116 nakai fai totogi hafagi 24 e tulā 7 e aho he faahi tapu. Ko e laini telefoni nai, maeke ia koe ke moua e tau lagomatai nakai fai totogi ke he tau mena mahuiga haau kua lata ke taute. Kaeke kua kelea lahi mo mafiti lahi e tatalu ke he tino haau ti vilo e numela 111.

Pikitia fefē e gagao iGAS

Ko e moko ne totolo fano mo e pikitia e tau tagata ke he gagao iGAS, laulahi ke moua ke he kakia mo e kili tino he tagata. Maeke he tagata ke fakapikitia atu falu tagata kaeke kua koho, tihe, figita poke fakafetui mo e falu tagata foki. Maeke agaia a koe ke moua e moko nai pete ni ka nakai logona e koe e tino haau kua gagao. 

Tau tagata ne kua tokoluga e fuafuaaga ke moua he gagao iGAS

Ko e gagao iGAS, maeke ha tagata ke moua, kae mafiti lahi ke pikitia kaeke kua fakafetui auloa a koe mo e tagata kua fakamooli kua moua he gagao iGAS tuga:

  • E tau tagata he magafaoa haau ne nonofo auloa he taha e loto kaina mo koe
  • Kapitiga mahofi poke hoa haau.

Laulahi he tau tagata ne kua fakafetui mo ia ne kua moua he gagao iGAS nakai tatalu lahi e tino, kae tumau e mahuiga ke mataala ke he tau fakamailoga mo e tau fakakiteaga he gagao.

Tau hatakiaga ke lata mo e tau mamatua mo e tau mukemuke

Kaeke ko e matua fifine ne fanau foou laia e mukemuke ti moua he mukemuke foou e gagao iGAS 28 e aho he fanau ai, ko e matua fifine poke mukemuke ne nakai moua he gagao, kua mahuiga ke moua e tau vai tului ke puipui aki ke nakai moua he gagao. Ko ekekafo po ke tau pulotu faahi malolõ tino ka puhala e tau lagomatai kua lata tonu mo koe.

Tau Puipuiaga

Maeke ia koe ke tukutuku hifo e totolo he moko nai ne moua e gagao iGAS ka:

  • Holoholo tumau e tau lima: Fakaaoga e magamoli mo e vai, holoholo ke meā, ti fakamomō e tau lima ke momō.
  • Pili e tau matamotu: kaeke kua fai matamotu e tino haau, mitaki ke pili aki e tau koloa pili matamotu pauaki.
  • Nakai tufatufa viko e fakaaogaaga he tau koloa haau ne fakaaoga e koe tokotaha: tau koloa tuga e tau tauvela, tau kapiniu po ke tau kananifo kua lata ne nakai fakaaoga auloa mo e falu tagata. Kaeke ka fakaoga falu tagata haau a tauvela, mailoga ke unu mua e tauvela haau aki e moli unu.

Ko e heigoa he tau tagata ne fakafetui mo lautolu kua fakamooli kua moua he gagao, kua lata ke taute?

Kaeke ko koe ne kua fakafetui auloa mo e tagata kua fakamooli kua moua he gagao iCAS, maeke agaia a koe ke taute e tau gahua haau ne fa mahani ke taute he tau aho takitaha, kae mataala ke he tau fakamailoga gagao iGAS he 30 e tau aho ki mua.

Kaeke ko koe po ke fai tagata he kaina haau ne kua mamahi e kakia he 30 e tau aho ki mua, mua atu ka pehe ko lautolu:

  • Ko e tau Maori po ke Pasifika he tau vahaloto he 3 e tau tau moui ke he 35
  • Ne fai tagata he magafaoa po kef ai tagata foki he loto kaina ne kua fita he moua e rheumatic fever.

Mahuiga lahi ke matutaki a koe ke he ekekafo haau po ke faahi malolō tino pete ni ka nakai fai fakamailoga gagao a koe. Mitaki ke talaage e kia lautolu kua fakafetui a koe mo e taha tagata kua fakamooli kua moua he gagao iGAS.

Kaeke ko koe po ke taha tagata he loto kaina haau ne kua moua e tau magiho mo e tau tatalu ke he kili he tino haau he 30 e tau aho ki mua, mahuiga lahi ke matutaki a koe ke he ekekafo haau po ke faahi malolō tino.Mitaki ke talaage kia lautolu kua fakafetui a koe mo e taha tagata kua fakamooli kua moua he gagao iGAS.

Kaeke kua logona e koe e tino haau kua nakai malolō mitaki he 30 e tau aho ki mua, mahuiga lahi ke matutaki a koe ke he ekekafo haau po ke faahi malolō tino. Mitaki ke talaage kia lautolu kua fakafetui a koe mo e taha tagata kua fakamooli kua moua he gagao iGAS. Maeke foki a koe ke uta e laupepa he fakailoaaga nai mo koe ke fakakite age kia lautolu.

Ke moua e tau fakamaamaaga mo e tau hatakiaga nakai fai totogi

  • Kumi atu e kupega hila Health New Zealand | Te Whatu Ora website iGAS (invasive group A streptococcal infection)
  • Vilo atu e numela telefoni nakai fai totogi Healthline 0800 611 116 he ha magaaaho ne manako a koe ki ai 24 e tulā fitu e aho he faahi tapu. Maeke ia koe ke fifili ke tutala mo e taha pulotu faahi malolō tino kaeke kua vilo a koe he tau tulā matahola 8 he magaaho pogipogi ke he matahola 8 he afiafi. Fai lagomataiaga fakahokohoko kupu mo e fakaholoaga NZ Relay ke puhala e tau lagomatai kaeke kua manako.
  • Ke lata mo e tau tagata ne nonofo he tau maaga i tua po ke ahiahi atu ke he tau maaga i tua, maeke a koe ke matutaki atu ke he ekekafo i fafo he tula hafagi ke he Ka Ora Telecare ke he numela telefoni nakai fai totogi, 0800 2 KA ORA 0800 252 672 po ke kumi atu e kupega hila kaora.co.nz. Hafagi e laini telefoni nai he tau tulā 5:00pm – 8:30am he tau aho he faahi tapu, mo e 24 e tula he tau aho okioki vahā tapu mo e tau aho okioki.
  • Fai fakaholoaga nakai fai totogi mai he kautaha NZ Relay Services he ha lautolu a kupega hila New Zealand Relay Services kaeke kua tuli haau a tau teliga po ke nakai logona mitaki, pouli e tau mata poke fai lekua e puhala vagahau mo e tutala haau.

Tau lagomatai ke lata mo e tau huki puipui ke lata mo e tau tagata ne nakai malolō mitaki e tau alaga tino

  • Ha hā i ai e numela telefoni taute pauaki ke lata mo lautolu ne nakai malolō lahi e tau alaga tino mai he Aho Gofua ke he Aho Falaile, he tau tulā 8 he magaaho pogipogi ke he matahola 5 he magaaho afiafi. Vilo atu he numela 0800 11 12 13 nakai fai totogi po ke text atu e numela 8988 ke moua e tau lagomatai mo e tau fakalaulahiaga po ke kumi atu e kupega hila Disability Helpline Healthpoint

Product Limitation