Invasive Group A streptococcal infection (iGAS) - Information sheet - Vosa vakaViti (Fijian) - HE8178

Tikidua ni itukutuku

Tikidua ni itukutuku me baleta na kaukaua ni revurevu ni mate ni streptococcal (iGAS) vei ira era veitaratara voleka

Na Invasive group A streptococcal infection (iGAS) e dua na mate bibi sara ka vakavuna e dua na mataqali manumanu somidi ka vakatokai na ilawalawa A Streptococcus (GAS).

Na manumanu somidi oqo e rawa ni vakavuna mo tauvimate vakalevu kevaka e curu ki na loma ni veitiki ni yagomu me vaka na nomu dra, masela, se na sala ni vakasucu gone ni sa vakasucu oti edua na marama.

Na iGAS e rawa ni vakavuna mo vakila ni o sega ni bula vinaka sara ena dua na gauna totolo, ka so na gauna e rawa ni vakavuna saraga na mate. E bibi sara me rawati vakatotolo na veivuke.

Na ivakaraitaki kei na ivakatakilakila – Na ka o rawa ni raica ka vakila

Na ivakatakilakila ni iGAS sai koya:

• Torocake ni katakata ni yago (vakilai na katakata ni dua e tarai iko, sega ni lewai rawa na ninini ni yago, sivia na 38°C na katakata)
• mosi ni ulu
• tao ni icegu
• mosi vakalevu na liga se yava
• mosi ni tilotilo (yalovinaka raica na ivakasala ena tabana e tarava)
• wadadamu ni kuli se mosi wavolita na mavoa (yalovinaka raica na ivakasala ena tabana e tarava).

Vakasaqara na veivuke vakavuniwai

Kevaka o iko se dua ena nomu matavuvale e vakaraitaki mai ena yagona na ivakatakilakila ni iGAS, ka vakasauri ga o sega ni bula vinaka se o sa kauwai tiko ena veisau ni nomu bula, yalovinaka vakasaqara vakatotolo na veivuke vakavuniwai. E bibi sara oqo kevaka o iko se edua tale e a veitaratara voleka kei dua e tiko vua na iGAS.

Veitaratara vakatotolo kei na nomu vuniwai se dauveiqaravi ni bula me baleta na soli ivakasala. E rawa talega ni o qirita na Healthline ena 0800 611 116, ena dua ga na gauna 24/7 me baleta na ivakasala ni bula sega ni saumi kei na itukutuku me baleta na veika mo cakava tarava. Ke dua na leqa tubukoso, mo qirita na 111.

Kevaka e sega ni imatai ni nomu vosa na vosa vakavavalagi, era tiko na dauvakadewa vosa ena Healthline. Kevaka e vakaleqai na tiki ni yagomu se o vara, dredre ni rogo, mataboko se tiko na nomu leqa ni vosa, yalovinaka raica na yacadra na dauveiqaravi ni bula e volai tu ena icavacava ni pepa ni itukutuku oqo. 

Na sala e dewa kina na iGAS

Na manumanu somidi ka vakavuna na iGAS e dau kune ena tilotilo kei na kuli. E rawa ni ra vakatetea na tamata na manumanu somidi oqo ena gauna era vuvu kina, suru, regu, se ra veitaratara voleka kei ira tale eso. E rawa ni tiko vei iko na manumanu somidi oqo kevaka mada ga o sega ni tauvimate.

Na tamata e leqataki vakalevu cake ena mate na iGAS

iGAS e rawa ni tauva na tamata kece, ia e rawa ni levu cake kevaka o sa voleka vua e dua e tiko vua na iGAS, me vaka edua na:

• lewe ni vuvale se o ira o ni vakaitikotiko vata.
• itokani voleka se na dui watidra.

E levu na tamata era veimaliwai kei dua e tiko vua na iGAS era na sega ni tauvimate, ia e dodonu me ra raica tikoga na ivakatakilakila ena yagodra.

Na ivakasala vakatabakidua vei ira na itubutubu kei ira na gonelalai

Kevaka e dua na itubutubu sa vakasucu se luvedra e tauvi iGAS ena loma ni 28 na siga ni sucu, na itubutubu se gone e sega vua na iGAS ena gadreva na wainimate me tarova na mate oqo. Ena vukei iko e dua na vuniwai se dauveiqaravi me solia vei iko na wainimate dodonu kevaka e gadreva.

iTataqomaki

E rawa ni o vakalailaitaka na leqa ni kena rawati ka vakadewataki na manumanu somidi e vakavuna na iGAS ena veika oqo:

• vuluvulu: Vakayagataka na sovu kei na wai, savata vinaka, qai vakamamacataka vakavinaka.
• ubia na nomu mavoa: Me savasava tiko ga na mavoa qai ubi ena dua na ivadreti.
• kua ni wasea na iyaya ni tamata yadua: Me kua ni wasei na veika me vaka na tauwelu, bilo, se barasi ni bati. Kevaka o gadreva mo wasea na iyaya me vaka na tauwelu, vakadeitaka mo savata taumada ena wainimate ni savasava.

Na cava mera cakava na veiwekani voleka?

Kevaka o sa tiko volekata e dua e tiko vua na iGAS, e rawa ni o cakava kece na nomu itavi o dau qarava ia mo qarauna na ivakatakilakila ni iGAS ena lomani 30 na siga ka tarava.

Kevaka o iko se dua na lewe ni matavuvale e tauvi iko e dua na mate ni tilotilo ena loma 30 na siga ka tarava, vakabibi kevaka o iko/o ira:

• e dua na kai Māori se Pasifika ka yabaki 3 ki na 35
• tiko e dua na lewe ni nomu matavuvale se dua tale ena nomu vale e sa tauvi koya oti na matetaka ni uto.

E bibi mo veitaratara kei na nomu vuniwai se dauveiqaravi ni bula kevaka mada ga e sega tale ni dua na ivakatakilakila e laurai vei iko. Tukuna vei ira ni o sa veitaratara kei na dua e tiko vua na iGAS.

Kevaka o iko se dua na lewe ni matavuvale e tauvi iko e dua na mate ni kuli ena loma ni 30 na siga ka tarava, e bibi mo veitaratara kei na nomu vuniwai se dauveiqaravi ni bula. Tukuna vei ira ni o sa veitaratara kei na dua e tiko vua na iGAS.

Kevaka o vakila ni o tauvimate ena loma ni 30 na siga ka tarava, e bibi mo veitaratara saraga kei na nomu vuniwai se dauveiqaravi ni bula. Tukuna vei ira ni o sa veitaratara kei na dua e tiko vua na iGAS. E rawa talega ni o kauta vata kei iko na pepa ni itukutuku oqo mo vakaraitaka vei ira.

Me baleta na ivakasala ni bula raraba kei na itukutuku

• Sikova na Health New Zealand | Te Whatu Ora iGAS (invasive group A streptococcal infection)
• Qirita na Healthline ena 0800 611 116 ena dua na gauna 24/7 me baleta na ivakasala ni bula sega ni saumi kei na itukutuku me baleta na veika mo cakava tarava. E rawa ni o digitaka mo vosa vua e dua na vuniwai ni Māori kevaka o qiri tiko ena maliwa ni 8am kei na 8pm. E tiko talega na veiqaravi ni vakadewa vosa kei na veitokoni ni NZ Relay.
• Vei ira na tamata era vakaitikotiko se veisiko ena veivanua ena taudaku ni koro vakavalagi, e rawa ni o veitaratara kei na dua na vuniwai ni oti na auwa ni cakacaka ena Ka Ora Telecare 0800 2 KA ORA 0800 252 672 se Ka Ora Telecare | The National Rural Telehealth Service Na veiqaravi oqo e rawa ni vakayacori mai na 5.00pm - 8.30am ena veisiga ni macawa, kei na 24 na auwa ena veimacawa kei na siga niolodei.
• Na veiqaravi ni New Zealand Relay Services sega ni saumi e tiko ena nzrelay.co.nz kevaka o vara, dredre ni rogo, galu se tiko vei iko e dua na leqa ni vosa.

Veivuke ni veivakabulabulataki vei ira era vakaleqai tu na yagodra

• E dua na talevoni ni veivuke vakatabakidua me baleta na veitokoni vei ira vakaleqai tu na yagodra e dola mai na Moniti ki na Vakaraubuka, ena maliwa ni 8.00am kei na 5.00pm. Qiri sega ni saumi ena 0800 11 12 13 se volavola ena 8988 me baleta na veivuke kei na itukutuku se sikova na talevoni ni veivuke ni vakaleqai tu na yago ena Disability Helpline