Rheumatic fever - information sheet - Gagana Sāmoa (Samoan) - HE8170
Information sheet to provide the public and patients of healthcare settings with a general overview of rheumatic fever.
The full resource:
Pepa fa’amatalaga
Fiva Rumatika
O le fiva rumatika o se faama‘i ogaoga ma e mafai ona matua‘i faaleaga ai lou fatu. O le tigā o le faa‘ī e masani ona fai ma lapataiga muamua e māta‘itūina. O le faama‘i e aupito afaina ai tagata e i le va o le 3 ma le 35 tausaga le matutua.
O le nonofo faatasi ma sē ua maua i le fiva rumatika e avea ma mea e maualuga ai foi le lamatia o oe i le maua i le faama’i.
Faafesootai loa lau foma‘i faaleaiga, se foma’i, o le Hauora, o se auaunaga faalesoifua malōlōina, pe telefoni FUA le Healthline i le 0800 611 116 i soo se taimi, 24/7 pe afai o se tasi o lou aiga e i le tausaga 3 i le 35 e tigā le faa’ī.
Saili fautuaga faalesoifua malōlōina i soo se taimi e tupu ai lenei mea ona o le siama e mafua ai le fiva rumatika e sau ma toe sau foi/ fefoifoia’i.
E ui lava o le faa‘ī tigā o le ulua‘i faailoilo, o le fiva rumatika e mafai foi ona:
- Faaleagaina le fatu
- E tupu ai le tigā o tuli, tapuvae, tuli lima po o isi foi so’ogā ivi.
- E mafua ai le tu’utase’i o gaioiga a lima ma ogalima.
Afai ua maua se tasi i le fiva rumatika, e ono tupu ai manu‘a tumau i alatoto o o latou fatu. O le mea lea e ta‘ua o le faama‘i o le fatu rumatika. O tagata e maua i le fiva rumatika po o le faama‘i o le fatu rumatika e manaomia le faia o le tui faamate siama i le ta‘i 28 aso (fa vaiaso) ma e lē itiiti ifo ma le 10 tausaga le umi, ina ia taofia ai le toe tupu o le fiva rumatika atoa ai ma le taofia o le faaleagaina tele o le fatu. O nisi taimi o tagata ua maua i le fiva rumatika e uma ane ua manaomia le taotoga o le fatu.
O a mea e mafua ai le fiva rumatika
O le fiva rumatika e mafua maii le siama e ta‘ua o le Group A Streptococcus po o le “strep”.
O lenei siama e nofo i totonu o lou faa‘ī e aunoa ma ni ou āuga, ae mo nisi tagata, e tigā ai le faa‘ī pe faama‘ia ai le faa‘ī (e ta‘ua o le strep throat).
O nisi tagata e maua i le strep throat e oo ina maua i le fiva rumatika. E tāua tele le vave ona sailia o se togafiti mo faa‘ī tigā, e fesoasoani lea i le taofia o le salalau o le le siama (strep bacteria).
O nisi suesuega e alia‘e ai o le faama‘i o le strep skin e ono iai le sootaga ma le fiva rumatika, ae e le o manino pe mafua ai.
Faailoga ma foliga vaaia po o āuga – o mea e vaaia ma faalogoina
Vave ona saili togafiti mo faa‘ī tigā
O le tigā o le faa‘ī o le āuga autu lea o le strep throat. I tamaiti, o faailoga o faa‘ī tigā e aofia ai le faigata ona folo pe faigata ona ‘ai ma inu.
Ia māta‘itū faailoga vaaia o le fiva rumatika
E le o tagata uma e maua i le strep throat e maua i le fiva rumatika. O tagata e maua i le fiva rumatika e maua foi i faailoga vaaia nei, pe a ma le tasi i le lima vaiaso talu ona tigā le faa‘ī.
- Tigā le faagaioiga o so’ogā o ivi – o le āuga taatele lea o le fiva rumatika. E ono mūmū so’ogā o ivi, fufula ma faalogoina le vevela. E aofia ai suilapalapa, tuli, tuli lima, tapuvae ma tapulima. E eseese so’ogā ivi e ono tigā i lea aso ma lea aso. O le tigā o le faagaioiga o so’ogā ivi e ono tupu ai le setusetu pe faigata na savali ona o le tigā.
- E ga’e – E latou te faalogoina le ga’ega’e gofie nai lo le masani ai pe a faamalosi tino
- Papala po o le mūmū mageso
- Patupatu laiti ae lē tigā i lalo o pa‘u o tulilima, tapu lima, tuli, tapu vae po o le ivitū.
- E tu‘utase‘i le gaioi o lima, o vae, o le laulaufaiva, ma foliga. E foliga mai e fitivale, e lē nofo filemu ma e aafia ai foi le tusitusi. E mapu gaioiga pe a moe.
O tamaiti ma tupulaga talavou e ono maua foi i le:
- Manava tigā
- Pa‘ū le mamafa
- Gagase
- Maualuga le fiva, 38°C ma sili atu mo nai aso
E mavae se taimi ona mou atu lea o nei āuga. Ae paga lea ua faaleagaina le fatu ma e ono tumau.
Saili fautuaga faalesoifua malōlōina
Afai o oe po o se tasi o lou aiga e i le va o le 3 i le 35 tausaga e tigā le faa’ī, faafesootai loa lau foma’i faaleaiga, se foma’i, o le Hauora po o le auaunaga faalesoifua malōlōina, pe telefoni FUA le Healthline i le 0800 611 116 i soo se taimi 24/7.
O lau auaunaga faalesoifua e ono fia faia ni suesuega mo le siama o le strep, ma o oe po o se tasi o lou aiga e ono tuu atu iai ni vailaau po o fualaau. O le fa‘aaogaina/inuina o vailaau/fualaau tapē siama e fesoasoani e taofia oe po o isi o lou aiga mai le mauaina o le fiva rumatika.
E mafai ona maua le tagata le fiva rumatika e sili atu i se taimi e tasi, o lea la e tāua tele le siakiina o faa’ī tigā i taimi uma e tupu ai lenei mea.
E ono manao lau foma‘i e siaki pe iai ni ma‘i o le pa‘u mai le siama o le strep ma togafitia loa i vailaau po o fualaau tapē siama. O le siama o le strep e faama’ia ai le pau e ono tupu ai:
- Mūmū mageso i le pau ma lālā vevela e malo ma pa’upa’ua (masani e si’o le isu, gutu ma vae), pe
- Mūmū, mafanafana, fufula ma ma’ale’ale pe tigā le pau.
Puipuiga
O le siama e salalau gofie i totonu o aiga, aemaise pe a toatele e nonofo ma momoe faatasi i se potu.
Peitai ane e iai auala e mafai ona uia e faaitiitia ai le pepesi o le siama:
- ‘Aua le fa‘aaoga toateleina fagu inu, naifi, sipuni, tui, meaai pe mama foi meaai mo pepe. O le faaaoga toatele e pasi atu ai le siama o le strep mai lea tagata i le isi.
- ‘Aua le kukaina meaai mo isi a o e ma’i pe iai foi ma’i o le pa‘u ia te oe
- Pupuni lou gutu ma le isu pe a tale, mafatua ma tiai solosolo pepa pe a uma, matuā fufulu lima i se fasimoli ma vai ma faamago lelei.
- ‘Aua nei momoe toatele tagata i se potu ma momoe faatasi i moega pe a talafeagai.
Mo nisi faamatalaga
- Asiasi i le upegatafailagi a le Health New Zealand | Te Whatu Ora Rheumatic fever
- E lē totogia le NZ Relay Services e maua New Zealand Relay Services pe afai e Tutuli, lē lelei le faalogo, tutuli-tauaso pe lē matala le tautala.
- Telefoni i le Healthline 0800 611 116 i soo se taimi 24/7, e leai se totogi, mo fautuaga ma faamatalaga lautele faalesoifua malōlōina mo le mea e tatau ona fai. E mafai ona e fesili e talanoa i se Maori e iai lona tomai faapitoa pe a e valaau i le va o le 8am ma le 8pm. O lo o maua foi fesoasoani i Faaliliu Upu ma le NZ Relay
- Mo tagata e nonofo pe asiasi i nuu i tua e mafai ona faafesootai se foma’i pe a manava galuega i le Ka Ora Telecare 0800 2 KA ORA 0800 252 672 pe o le Ka Ora Telecare O lenei auaunaga e mai le 5:00pm – 8:30am Aso Gafua i le Aso Faraile, ae 24 itula le Aso Toonai ma le Aso Sa ma aso malōlō a le Mālō.
- O le telefoni faapitoa e fesoasoani mo i latou e iai Aafiaga Tumau e tatala i Aso Gafua i le Aso Faraile, mai le 8:00am i le 5:00pm. Telefoni fua i le 0800 11 12 13 pe text 8988 mo se fesoasoni ma faamatalaga pe asiasi i le Disability Helpline